Država ima pravo da propiše mjere i preduzme druge aktivnosti kako bi se očuvalo zdravlje djece i postigli bolji rezultati u zaštiti stanovništva od zaraznih bolesti, ocijenio je Zaštitnik ljudskih prava i sloboda Crne Gore.

U mišljenju povodom novog Zakona o zaštiti stanovništva od zaraznih bolesti, koji je stupio na snagu početkom godine, a kojim se uslovljava pristup djeteta predškolskom obrazovanju vakcinacijom, Zaštitnik je naveo da je vakcinacija najkorisnija medicinska intervencija za čovječanstvo i da je njen značaj po javno zdravlje gotovo nemoguće izmjeriti.

Iz institucije Ombudsmana, na čijem je čelu Siniša Bjeković, podsjetili su su da je Zaštitnik krajem 2016. godine, dao mišljenje na Nacrt Zakona o zaštiti stanovništva od zaraznih bolesti, u kojem je, između ostalog, istakao značaj prava djeteta na zdravlje.

U mišljenju je, takođe, naveo da, radi ostvarivanja efikasnih ciljeva programa imunizacije, treba uspostaviti efikasnu komunikaciju sa roditeljima djece u vezi pitanja koje se odnose na vakcine, te njihovu bezbjednost, podizati nivo svijesti u opštoj populaciji o rizicima koje nose vakcino-preventabilna oboljenja, te potpomaganje boljeg razumijevanja značaja kolektivnog imuniteta za ukupno društvo.

Zaštitnik je istakao da se mišljenje zasnivalo i na Izvještaju o sprovedenoj imunizaciji u Crnoj Gori za 2015. godinu Instituta za javno zdravlje u kojem se ističe da su “planirane sistemske vakcinacije djece (kohorta rođenih u 2014 godini) u Crnoj Gori u toku 2015 godine, izvršene  sa obuhvatom od 64 odsto MMR do 89,3 odsto BCG, a revakcinacije sa obuhvatom od 70,6 odsto polio do 95,6 DT polio”.

 U izvještaju je takođe naglašeno da je tokom 2015. godine sprovedena revakcinacija sa MMR-om djece u I razredu osnovne škole, a da je obuhvat među učenicima u iznosio 93,5 odsto, što je nešto niža vrijednost u odnosu na prethodnu godinu (95,2)”.

Iz institucije Zaštitnika kazali su da se pitanjem imunizacije djece bave stalno i da su u više navrata ukazivali nadležnim institucijama sprovođenje različitih mjera i kampanja, kojima bi se zaustavio trend pada obuhvata obaveznim vakcinama.

“Komitet za prava djeteta UN-a, u Zaključnim zapažanjima datim Crnoj Gori (2018), izrazio je zabrinutost zbog smanjenja stope imunizacije protiv dječjih bolesti zbog kampanja protiv vakcinacije i dao preporuku državi da podiže svijest o važnosti dojenja i vakcinacije i poboljša stopu imunizacije”, podsjetili su iz institucije Zaštitnika.

Kada je riječ o obaveznoj imunizaciji djece, Ombudsman zapaža da je tokom 2025. godine i prethodnih godina u Crnoj Gori zabilježen veliki pad obuhvata vakcinacijom svim vakcinama iz redovnog kalendara imunizacije, na koju situaciju su u više navrata upozoravali epidemiolozi i drugi nadležni iz Instituta za javno zdravlje, ističući da vakcinacija nije samo čin individualne zaštite, već i čin solidarnosti i odgovornosti radi bolje zaštite kolektiva.

Iz institucije Zaštitnika su kazali da su im se obraćali roditelji, sa pitanjima i dilemama u vezi sa vakcinama, upravo  zbog nedobijanja adekvatnih informacija od pedijatara o mogućim neželjenim dejstvima i drugim pitanjima, te da su upućivali nadležnim organima preporuke koje su se odnosile na pojašnjavanje ovih pitanja od strane struke.

Zaštitnik je podsjetio da u vezi sa obaveznom imunizacijom, te uslovljavanjem pohađanja obrazovanja, postoji i praksa Evropskog suda za ljudska prava (ESLJP) koja u predmetu protiv Češke ocjenjuje da obavezna vakcinacija djece protiv devet bolesti zadire u pravo na privatnost, ali ne predstavlja kršenje člana 8 Evropske konvencije o ljudskim pravima kad je riječ o „pravu na poštovanje privatnog života".

Sud je, pojasnili su, zaključio da je miješanje u prava aplikanata bilo u skladu sa važećim zakonima Češke, kao i da je težilo legitimnom cilju – zaštiti od bolesti koje mogu uzrokovati ozbiljne rizike po zdravlje građana.

Kako su dodali iz institucije Ombudsmana, ESLJP je ukazao da se uprkos obaveznoj vakcinaciji, ona ne može direktno nametnuti, te se sprovodi indirektno, primjenom određenih sankcija.

“Mjeru kojom se nevakcinisanoj djeci uskraćuje mogućnost pohađanja predškolskog obrazovanja i vaspitanja, Sud je smatrao posljedicom koja je jasno predviđena primarnim zakonodavstvom usled nepridržavanja opšte zakonske dužnosti i koja ima za cilj zaštitu zdravlja male djece, te je shodno tome i njen karakter zaštitne, a ne kaznene prirode”, naglasili su iz institucije Zaštitnika.

Oni su kazali i da su u saznanju da su pojedine države u okruženju, zbog pada obuhvata obaveznom imunizacijom, izmijenile zakonske regulative, pa tako Hrvatska uslovljava boravak u vrtićima vakcinacijom, a Srbija uslovljava pohađanje, boravak u predškolskim i školskim ustanovama, kao i ustanovama za smještaj djece bez roditeljskog staranja.

Ovim pitanjem su se, naveo je Zaštitnik, bavili i ustavni sudovi država u okruženju.

“Ustavni sud Hrvatske utvrdio je da načelo zabrane diskriminacije u konkretnom slučaju nije relevantno, te da se ne može smatrati da je djeci predškolskog i osnovnoškolskog uzrasta neopravdano uskraćeno pravo na obrazovanje uslijed odbijanja vakcinacije”, ističe se u mišljenju Ombudsmana.

Podsjeća se da je i Ustavni sud Srbije utvrdio da se činjenica da je pohađanje obrazovnih ustanova djece bilo uslovljeno vakcinacijom ne može tumačiti kao relevantna u ustavnom smislu za bilo koji oblik diskriminacije u pogledu prava na obrazovanje.

Zaštitnik je u svom mišljenju citirao stav iz knjige Prava djeteta autorki Nataše Vučković Šahović i Nevene Petrušić (Niš, 2016), prema kojem, zbog veoma niskog obuhvata vakcinacije, država treba da primijeni sve raspoložive mehanizme kako bi zaštitila pravo djece na život, opstanak i razvoj, koje se smatra osnovnim principom prava djeteta i koje ima primat u odnosu na ostala prava i principe.

Pozivajući se na literaturu, Zaštitnik je naveo i da se pravo djeteta na život, opstanak i razvoj smatra imperativnom normom međunarodnog prava (jus cogens), koja proizvodi obaveze i za države koje nijesu ratifikovale međunarodne ugovore kojima se to pravo štiti.

“Na osnovu svega navedenog Zaštitnik cijeni da država ima pravo da propiše mjere, preduzima i druge rapoložive aktivnosti da bi se zaštitilo zdravlje djece, te oktlonile nedoumice koje prate ovo pitanje au cilju postizanja boljih rezulta u zaštiti stanovništva od zaraznih bolesti”, navodi se u mišljenju.

Zaštitinik je naglasio i da propisane norme mogu biti provjerene putem sudske i ustavnosudske zaštite.

Predlog Zakona po kojem nevakcinisana djeca ne mogu da idu u vrtić podnijeli su Skupštini poslanici Albin Ćeman, Dragana Vučević, Dane Marković, Vaso Obradović, Amer Smailović i Nikola Camaj, a usvojen je po hitnom postupku posljednjeg dana decembra.

Iz institucije Zaštitnika su kazali da nijesu bili upoznati sa novim zakonskim rješenjem i da nijesu imali saznanja o javnoj raspravi, niti su u njoj učestvovali.