Trejler dokumentarnog serijala Radio-televizije Srbije RTS pod nazivom ,,Njegoš svevremenik“, posvećen crnogorskom vladaru i pjesniku Petru II Petroviću Njegošu, izazvao je oštre reakcije na društvenim mrežama i crnogorskim portalima zbog načina na koji se u njemu interpretira Njegošev identitet – kao isključivo srpski, piše Pobjeda.

U trejleru pomenutog serijala crnogorski pjesnik i vladika se, između ostalog, naziva ,,klasičnim pesnikom srpske kulture“.

“Vladika i vladar u čijem delu srastaju različite tradicije srpskog sa najboljim tradicijama evropskog mišljenja i pevanja”, govori narator i glumac Andrija Milošević u trejleru.

Aproprijacija

Na sajtu RTS-a kao kreator i scenarista potpisan je Mikonja Knežević, producenti su Andrija Milošević i Milesa Stefanović Banović, dok režiju potpisuje Danilo Bećković. ,,Njegoš svevremenik“ se počeo prikazivati 15. januara, kada je na drugom kanalu RTS-a emitovana prva od 11 epizoda ovog serijala.

Na njihovom sajtu dostupan je siže svih epizoda, a prva prati Njegoševo detinjstvo i obrazovanje do dolaska na prijesto, uz prikaz tadašnjih prilika u Crnoj Gori, snažnog ruskog uticaja i vladavine Petra I. Poseban akcenat stavljen je na Njegoševo duhovno formiranje kroz školovanje i presudan susret sa Simom Milutinovićem Sarajlijom, a epizoda se završava testamentom Svetog Petra kojim je određen za nasljednika.

Crnogorska književnica Dragana Tripković je za Pobjedu tim povodom prokomentarisala da ,,Njegoš nije figura koja se može preseliti iz jedne kulture u drugu političkom montažom“, prepoznajući u narativu koji se nazire u trejleru ,,kulturnu naraciju sa jasnim političkim implikacijama“.

“Svjedoci smo dugotrajne aproprijacije crnogorskih istorijskih i kulturnih bitnosti – od Vojislavljevića, Balšića i Crnojevića, do umjetnika poput Dada Đurića ili Mihaila Lalića. Ti procesi odavno nijesu više incidenti s margina ili internet manipulacije, već su prešli u institucionalni prostor”, kazala je Tripković, dodajući da Njegoš nije samo književni autor, već temeljni stub crnogorske istorijske, kulturne i duhovne svijesti.

“Svaki pokušaj da se njegovo djelo i identitet tumače izvan tog konteksta, bez jasne naučne metodologije, predstavlja revizionizam, a ne dokumentarizam. Problem ovog serijala nije u pravu na interpretaciju, već u tome što se interpretacija nudi kao neutralna činjenica”, rekla je Tripković.

Time se, kako je kazala, izlazi iz okvira profesionalne etike i odgovornosti prema istoriji.

“Nemoguće je ignorisati kontinuitet kulturne aproprijacije, a još je opasnije na njega ćutati. Zato je važno reagovati ne iz afekta, već iz odgovornosti prema istini i kolektivnoj memoriji”, zaključila je ona.

Ignorisanje

Narativ o Njegošu kao isključivo srpskom pjesniku zanemaruje njegovu primarnu istorijsku ulogu – crnogorskog suverena. Njegoš nije stvarao u akademskoj izolaciji, već iz kabineta gospodara države koja se u tom trenutku borila za opstanak i međunarodno priznanje, čemu je Njegoš dao nemjerljiv doprinos. Institucionalni dokazi njegovog djelovanja – od uvođenja crnogorskih pasoša, osnivanja Senata i Gvardije, do mukotrpnog rada na razgraničenju sa susjednim silama – jasno govore o lideru koji je izgrađivao crnogorski državni subjektivitet.

S druge strane, njegovo djelo jedno je od temelja crnogorskog kulturnog identiteta i nemoguće ga je tumačiti i razumjeti izvan konteksta crnogorskog plemenskog društva i specifičnog socijalnog, ratničkog i etičkog kodeksa. Ukoliko se čitav serijal bude držao kursa i postavljenog u trejleru – svođenja na isključivo srpskog pjesnika i ignorisanja ključnih istorijskih i identitetskih slojeva koji čine suštinu njegovog lika i djela – rizikuje da umjesto dokumentarnog prikaza istorije, postane sredstvo političke instrumentalizacije.

Pobjeda je tim povodom pokušala da povodom ovog slučaja dobije komentar od producenta i glumca Andriju Miloševića, rođenog Nikšićanina sa adresom u Beogradu, ali se na telefon ili nije javljao ili je veza bila zauzeta.